Nạn Bạch Đồng ở Gò Công — một năm trời không đổ hột mưa
Nói đến thiên tai ở Gò Công, người ta dễ hồi tưởng về một thời dĩ vãng cách nay hơn một thế kỷ, khi người dân nơi đây liên tiếp gặp những năm tháng khổ sở vì thiên tai, mất mùa và đói rách. Trận bão năm Giáp Thìn 1904 đã đủ làm cho dân tình điêu đứng, vậy mà sang năm 1905, giặc cào cào lại kéo đến phá hại mùa màng. Ruộng đồng thất bát, dân chúng đói nghèo, những cảnh đau thương ấy, theo lời người xưa kể lại, có khi không biết phải dùng lời nào mới tả hết. Nhưng người Gò Công vốn vậy, chịu thương chịu khó, gặp chuyện gì cũng ráng mà sống. Muốn giữ lấy sự sống còn của mình, của gia đình và của mảnh đất quê hương, họ cứ chịu đựng rồi lại đứng dậy, hết năm này qua năm khác.
Trong những trận thiên tai được nhắc lại, có lẽ nạn Bạch Đồng năm 1906, năm Bính Thìn, là một trong những ký ức khắc nghiệt nhất. Cả năm trời gần như không có một hột mưa. Nắng cháy phỏng da, đồng ruộng từ màu đất đen dần chuyển sang trắng, mặt đất nứt từng đường dài, khô cứng như đá. Cây cối chịu không nổi cũng lần lượt chết đi, chỉ còn những cây cổ thụ có bộ rễ ăn sâu xuống đất mới may ra chịu được. Người dân nhìn trời, nhìn mây, nhìn ruộng mà trong lòng bắt đầu lo lắng. Đầu mùa mưa, nhà nông đã sửa soạn xuống giống, vậy mà chờ hoài, chờ mãi, trời vẫn không chịu đổ xuống một chút mưa nào.
Lúc ấy, người ta trông mưa như trông từng giọt sữa. Ngày này qua ngày khác, hy vọng rồi lại thất vọng. Thú vật chịu nắng không nổi, chết lần chết mòn. Trẻ nhỏ đau bệnh, người nhà chạy thuốc không kịp. Cho đến hết tháng 8 mà trời vẫn không mưa, thứ “tàn sa” trắng như bông gòn ngày đêm vẫn rơi xuống. Người dân nhiều khi phải chui rúc trong nhà, không dám ra đường vì sợ thứ ấy bay vào mắt, gây bệnh và làm cho người ta không còn thấy đường. Một vùng đất vốn hiền hòa bỗng trở nên khắc nghiệt. Đồng khô, cỏ cháy, ao hồ cạn nước, người với vật cùng chịu một cái nắng kéo dài tưởng như không biết đến bao giờ mới dứt.
Điều đáng sợ không chỉ nằm ở chuyện ruộng không cày được, mà còn nằm ở chuyện nước uống. Trong năm Bạch Đồng, nước sông không lớn mà cũng không ròng, cứ bình bình và trong xanh như nước biển. Từ tháng 6 đến tháng 10, ao hồ lần lượt khô cạn. Có nhà phải nấu cơm bằng nước mặn, vậy mà nước ngọt để uống cũng không đủ. Với người sống ở vùng sông nước, nghe tới đây mới thấy cái khổ của một năm hạn hán dữ dội đến mức nào. Có đất mà không trồng được cây. Có ruộng mà không có nước. Có sông trước mặt mà vẫn khát.
Trước cảnh ấy, các vị cao niên và hương chức trong làng mở cửa đình, đánh trống, dộng chuông, khấn vái thần linh gia hộ. Người ta ăn chay, nằm đất để cầu trời mưa xuống. Dân chúng tụ họp thành từng đoàn, đi từ làng này qua làng khác để cầu phong đảo vũ. Có một nghi thức nghe qua thật lạ mà nghĩ kỹ lại thấy cũng thiệt tội: chèo thuyền trên cạn để cầu mưa. Một chiếc thuyền được nhiều người khiêng đi, hai bên có người cầm dầm, vừa đi vừa làm động tác chèo. Có lân múa, có ông Địa đi đầu, tay cầm quạt chỉ lên trời rồi quạt xuống. Mọi người vừa bơi mái dầm vừa hò hát:
Lạy trời mưa xuống,
Lấy nước dân uống.
Lấy ruộng dân cày,
Lấy nồi nấu cơm,
Lấy rơm đun bếp!
Lạy trời, lạy trời…
Đoàn người cứ vậy đi qua làng này tới làng khác. Tiếng hò hát vang dội cả một khung trời. Người xưa tin rằng khi dân tình phải chèo thuyền trên cạn thì có nghĩa là dưới trần gian đã không còn nước để thuyền lướt đi nữa. Trời nhìn thấy cảnh ấy, động lòng thương dân, rồi sai thần Kim Long Bát Bộ đi lấy nước về cho nhân gian. Tục rồng lấy nước cũng từ đó mà thành một phần trong ký ức dân gian. Mỗi khi ngoài biển xuất hiện những đám mây đen vần vũ, dựng lên thành một vệt cao vút, người ta lại cho rằng đó là rồng đang lấy nước. Đúng hay không, chuyện ấy thuộc về niềm tin của người xưa. Nhưng trong một năm trời không mưa, có một điều chắc chắn: người ta cần một lý do để hy vọng.
Dân chúng cứ hết đợt này tới đợt khác, mười bữa nửa tháng lại tụ họp cầu mưa. Họ chịu đói, chịu khát, chèo thuyền trên cạn, ngước nhìn trời rồi chờ đợi. Nhưng dường như năm ấy trời vẫn không nhỏ xuống một hột mưa. Người ta bắt đầu nghĩ rằng có lẽ dân trong tỉnh đã làm điều gì thất đức, bất nhân nên trời mới giáng cảnh hạn hán để cảnh cáo người đời. Đó là cách người xưa giải thích thiên tai khi đứng trước một chuyện quá lớn mà con người lúc ấy chưa có cách nào hiểu hết được. Thiên nhiên im lặng, còn con người thì tự tìm lấy một lời giải thích để mà chịu đựng.
Nạn Bạch Đồng kéo dài từ tháng 6 đến cuối năm 1906. Mãi sang năm 1907, cuộc sống của người dân mới dần trở lại bình thường. Và rồi cơn mưa đầu tiên cũng tới. Chỉ một trận mưa thôi mà niềm vui như vỡ ra sau cả một năm dài khô hạn. Người dân bày hương án, như để tạ ơn trời, rồi cùng nhau quỳ giữa trời mà lạy dưới cơn mưa giông tầm tã. Đáng nói là cơn mưa đầu ấy kéo dài suốt ba giờ liền, đủ để các nhà có nước uống, ruộng nương ngập đầy nước. Trên gương mặt người dân lại hiện lên vẻ hân hoan. Họ bắt tay vào việc đồng áng, lo tăng gia sản xuất, bù lại một năm ruộng hoang, đất nẻ.
Nhìn từ hôm nay, những nghi thức như chèo thuyền trên cạn, đánh trống cầu mưa hay quỳ giữa trời lạy dưới cơn mưa có thể khiến người ta thấy lạ. Nhưng đặt mình vào Gò Công của năm 1906 thì có lẽ sẽ hiểu khác. Khi nước uống còn không đủ, ruộng đồng khô trắng, cây cối chết dần, trẻ nhỏ đau bệnh, con người không còn biết trông cậy vào đâu, thì một lời cầu nguyện cũng là một cách để giữ lấy niềm tin. Người ta cầu trời, nhưng đồng thời cũng đang cố giữ lấy nhau trong một năm tháng quá đỗi khắc nghiệt.
Ngày nay nhắc lại chuyện Bạch Đồng ở Gò Công, những người từng nghe lại câu chuyện ấy có lẽ vẫn còn se lòng. Đã hơn một thế kỷ trôi qua, một năm không mưa có thể chỉ còn là một dòng trong sách cũ. Nhưng với những người sống trong năm ấy, đó là từng ngày khát nước, từng mùa ruộng bỏ hoang, từng con vật chết dần, từng đứa trẻ bệnh mà người nhà chạy thuốc không kịp. Thiên tai rồi cũng qua. Mưa rồi cũng xuống. Ruộng rồi lại cày. Nhưng có những chuyện của đất, một khi đã đi vào ký ức của người dân, thì lâu lắm vẫn chưa chịu mất.
Gò Công từng có một năm trời không đổ hột mưa. Và người dân nơi đây đã sống qua được năm ấy bằng một thứ rất giản dị: còn hy vọng thì còn ráng sống.
Nguồn: Tổng hợp.
Leave a Reply